چه در نیمه شمالی ایران باشید و قصد سفر زمینی به جنوب کشور را داشته باشید و چه در نیمه جنوبی زندگی کنید و سر در راه شمال داشته باشید، اصفهان هفتهزارساله بر سر راه شماست؛ پایتخت پیشین ایران که نمیتوانید انکارش کنید و بهسادگی از کنارش بگذرید.
اصفهان، با جمعیتی چندصد نفر کمتر از دومیلیون که با حومهاش به ۳.۵ میلیون نفر بالغ میشود، پس از تهران و مشهد سومین شهر ایران از نظر جمعیت است. راه زمینی از این شهر تا تهران، ۴۲۰ کیلومتر است.
راه اصفهان کدام طرف است؟
پیش از این تنها مسیری که اصفهان و تهران را به همدیگر وصل میکرد، جادهای بود که از قم و دلیجان و میمه میگذشت. این جاده، تا قمْ بزرگراه بود و بعد از آن دوبانده می شد.
اما از سه سال پیش تاکنون، از مسیر خوشسفرتری میتوان بین اصفهان و تهران رفتوآمد کرد؛ مسیری که به «جاده کاشان» معروف شده است. این مسیر، اتوبانی نوساز و فراخ است که از «نطنز» و «کاشان» میگذرد و سپس به قم میرسد و از آنجا به بعد، به همان بزرگراه قم-تهران میپیوندد.
کسانی که به خاطر فراوانی سفرهایشان بین دو شهر اصفهان و «تهران»، خبره راه زمینی بین این دو شهر شدهاند، میگویند جاده «دلیجان»، به راحتی و فراخی جاده کاشان نیست، اما در عوض شلوغتر است و این برای وقتی بهتر است که خودروی شما عیب فنی پیدا کند و محتاج کمک رانندگان عبوری دیگر شوید.
همین «جادهبلد»ها معتقدند جاده کاشان به خاطر فراخی و نوسازبودناش، برای کسانی مطلوبتر است که ضمن اطمینانشان به آگاهی و تسلط خود نسبت به امور فنی خودرو، میل داشته باشند با خیالی آسودهتر در جادهای خلوتتر و با سرعتی بالاتر و اطمینانی بیشتر به آسفالت به نسبت نو و تازهکوب این جاده، رانندگی کنند.
اگر به طور مشخص، قصد داشته باشید نطنز و کاشان را هم سیاحت کنید، جاده کاشان تنها انتخابتان است. گذر از این جاده، مناظری بکر از طبیعت کویری فلات مرکزی ایران را پیش چشم شما میآورد. همچنین میتوانید کاروانسراها و منزلگاههایی را در بین راه و در کنار مسیرتان تماشا کنید که قرنها پیشتر، در رفتوآمد مسافران جاده فرعی راه ابریشم که به اصفهان منتهی میشده، نقشی حیاتی داشتهاند.
اگر وقت و حوصلهاش را دارید، میتوانید کنار چندتا از این کاروانسراها که چسبیده به جاده «شوسه» امروزی پیداشان میکنید، خودرویتان را نگه دارید و سرکی به داخل آنها بکشید. چندتاییشان در دست تعمیر و نوسازیاند و چندتایی دیگر به حال خود رها شدهاند. در این گشت و گذارهای مشتاقانهتان، از یاد نبرید که در کویر ایران، همواره باید نگران جانورانی مانند «عقرب»، «مار» و يا «رتیل» باشید.
اما اگر از جنوب ایران، راهی اصفهان شدهاید، پس از گذشتن از «شیراز»، باید از جادهای کویری و شاید خستهکننده بگذرید که در ۶۰ کلیومتر اولش، جادهای دوطرفه و خطرناک است و پس از آن، بزرگراهی است سرراست که همین میتواند برای چشمان خوابآلود و خسته، نگرانکننده باشد.
چادرنشینی در شهر باغها
از چهارسال پیش شمار مسافران نوروزی که سر از اصفهان می درآوردند، به شکلی چشمگیر، چند برابر شده است.
مسافران نوروزی که به این شهر میرسند و نمیتوانند جایی در میان ۷۲۰۰ تخت هتلها و مسافرخانهها و مهمانپذیرهای پرشمار این شهر پیدا کنند، میتوانند در پناه هوای معتدل و بهراستی بهاری اصفهان، شب را در چادرهای پیکنیکی هرمیشکل به صبح برسانند.
از سال ۸۴ تاکنون، شهرداری اصفهان برای این گروه از مسافران نوروزی، امکاناتی در باغهای بزرگ این شهر در نظر گرفت. شهرداری اصفهان در این باغ، به رایگان به مسافران چادرهای سفری و پتو میداد و همچنین بساط آب همیشهبهجوش نیز در این باغ برقرار بود. همچنین تختهبرقهایی با تعداد زیادی پریز در حاشیه «باغ غدیر» پیشبینی شده بود که به کار مسافرانی میآمد که قصد داشتند تلفنهای همراه یا دوربینهای عکاسی و تصویربرداری خود را شارژ کنند.
سال نخست، این امکانات تنها در باغ غدیر در شرق اصفهان ارائه میشد اما از سال بعد که شمار مسافران بیشتر شد، این خدمات به باغهای دیگر این شهر گسترش داده شد. امسال در نوروز ۸۷، ۱۰ باغ در اصفهان، چنین امکاناتی را به مسافران نوروزی ارائه میکردند.
«اکبر امامی»، جوانی ۲۹ساله که روز سوم سال ۸۷ همراه با همسرش و برادر و زنبرادر خود از تهران به اصفهان رسیده، میگوید تعریف این امکانات برای چادرخوابها را از دوستش «مسعود» شنیده که نوروز سال پیش چندروزی را در اصفهان گذرانده است. او میگوید: «اینکه به فکر شارژ باتری تلفن همراه و دوربین عکاسی مردم هم بودهاند، خیلی برایم جالب است. در این مملکت کم پیش میآید اینطور فکر همهچیز را بکنند.»
با این حال، اکبر از تعداد کم سرویسهای بهداشتی در این باغها ناراضی است. ولی به گفته او، اگر مردم از همین تعداد دستشوییها هم بهدرستی و با رعایت حقوق دیگران استفاده میکردند، مشکلی پیش نمیآمد.
حضور نیروهای انتظامی در این باغها، محسوس است. با توجه به امکان ربودهشدن وسایل و اموال مسافران، به نظر میرسد این حضور در چشم مسافران چادرخواب پذیرفته شده و حتی مغتنم است. با این حال، هر از گاهی میتوان صدای بگومگو و مشاجرهای بین دو مسافر را از گوشهای از این باغها شنید. بگومگوهایی که معمولاً با مداخله اطرافیان، بهزودی پایان میگیرد و جایش را به دستوروبوسیهای نوروزی میدهد.
اکبر معتقد است با توجه به تراکم چادرها و همینطور خستگی برخی مسافران از اقامت اجباری در اتاقهای تنگ خودرو و چادرها پلاستیکی، درگرفتن چنین بگومگوهایی عادی و شاید غیرقابل اجتناب است.
خانه و اتاق دربست، به سبک شمالیها
دوسالی هست که اصفهانیها وهمینطور مسافرانی که از اصفهان میگذرند، با تجربهای جدید در این شهر روبهرو شدهاند: «خانهها و اتاقهایی که به مسافران اجاره داده میشود.»
در شهرهای حاشیه «دریای مازندران» در شمال ایران و همینطور در شهر زیارتی مشهد در شمالشرقی ایران، سالهاست که عدهای خانه یا اتاقهای خانهشان را به مسافران و زائران اجاره میدهند و حتی از این راه، زندگی میگذرانند. نوروز امسال در مقابل در ورودی باغهای محل اسکان مسافران نوروزی و بهخصوص جلوی در باغغدیر که هنوز بزرگترین و مجهزترین باغ پذیرای مسافران است، عده زیادی را میشد دید که کلیدهایی را در دست تکان میدادند و هر خودرویی که از برابرشان رد میشد، فریاد میزدند: «خونه دربست! خونه دربست!». این افراد، اغلب جوان و نوجوان هستند و میشد سنشان را بین ۱۵ تا ۳۰سال تخمین زد. اگر گوش دقیقی داشته باشید و با لهجه اصفهانی هم آشنا باشید، میشد بهسادگی تشخیص داد که بیشتر آنان، لهجههایی متعلق به شهرها و روستاهای اطراف اصفهان دارند.
«محمدحسین کهندژی»، صاحب میانسال سوپرمارکتی کوچک در مقابل باغغدیر که پاتوق اصلی این اجارهدهندگان خانه و اتاق است، میگوید: «تا پیش از این سابقه نداشته اصفهانیها خانه یا اتاقشان را اجاره بدهند. اصلاً این کار را دون شأن خود میدانستند. اما دوسالی هست که عدهای خانه یا اتاقشان را به کسی از این جوانان میسپارند تا برایشان اجاره بدهد.»
امسال، اتحادیه بنگاههای املاک اصفهان، متصدی رسمی توزیع اتاقها و خانههای خالی بین مسافران شده بود اما همچنان میشد این نوجوانان و جوانان را در حاشیه خیابانهای پررفتوآمد اصفهان دید که برای اجارهدادن اتاق یا خانهای، خطاب به خودروهای گذری فریاد میزدند.
«ملکمدنی»، یکی از کسانی که تلفنهای اعلامشده اتحادیه بنگاههای املاک اصفهان را پاسخ میدهد و حاضر نمیشود بیش از این خود را معرفی کند، از پشت خط تلفن میگوید: «این بچههایی که کنار خیابان میگویند خانه و اتاق اجاره میدهند، مسافران را به خانههایی در حاشیه شهر یا بیرون از شهر میبرند و اینطوری مسافران متضرر میشوند. آقای ملکمدنی میگوید خیلی از مکانهایی که برای اجاره به اتحادیه بنگاههای املاک اصفهان سپرده شده، در واقع دفترهای کار یا مهدکودکها و آموزشگاههای خصوصی هستند که در نوروز، خالی و بیاستفاده باقی میمانند.»
او قیمت متوسط هر اتاق را بدون امکانات خاص و صرفا با وجود سرویس بهداشتی و آشپزخانه، ۵۰ هزار تومان ذکر میکند. با این حال با توجه به گوناگونی قیمتها و شرایطی که اجارهدهندگان کنار خیابانی مطرح میکنند، نمیتوان به برآوردی نسبی از قیمت خانهها و اتاقهایی دست پیدا کرد که به این شیوه - و نه به شیوه رسمی و اعلامشده - اجاره داده میشوند.
زحمت مسافران برای اصفهانیها
شلوغی و ترافیک گرهخورده در نوروز، حداقل زحمتهایی است که مسافران نوروزی برای مردم اصفهان دارند. ولی اینطور که از حرفهای شهروندان اصفهانی برمیآید، به نظر نمیرسد این زحمت، خاطر اصفهانیها را آزرده کرده باشد. «شیرین»؛ دختری اصفهانی که ۲۵سال دارد و خودش در دانشکاه تهران مشغول تحصیل در مقطع کارشناسیارشد است، میگوید: «هرسال عید که نزدیک میشود، سروکله مسافران نوروزی هم پیدا میشود. آنوقت است که هرروز بدتر از دیروز، خودروها در خیابانها به هم گره میخورند و نابلدی مسافران به خیابانها و نشانیها، مشکل را دوچندان میکند. »
با این حال، شیرین میگوید از این دردسرهای گردشگران نوروزی هیچ ناراحت نیست چون همانطور که مادرش همیشه میگوید «مهمان، حبیب خداست و اصفهانی، مهماننواز است».
پیرزنی سالخورده که خود را «خانم سادات» معرفی میکند و بقچه نان به دست، آرامآرام از کنار دیوار گلی یکی از کوچههای قدیمی اصفهان در مرکز این شهر میگذرد، میگوید تنها گلهای که مسافران نوروزی دارد، این است که «شهر را کثیف میکنند! انگار چون شهر خودشان نیست، باید هرجا که خواستند، آشغال بریزند. وقتی هم بهشان تذکر میدهی، تشر میزنند و بیاحترامی میکنند».
شاید نتوان این گله خانم سادات را به پای همه مسافرانی نوشت که از اصفهان دیدن میکنند، اما اصفهانیها عموماً معتقدند شهرشان در روزهای ابتدای سال، از تمیزی همیشگیاش میافتد و این را تقصیر عدهای از مسافران میاندازند که چندان به نظافت شهری اهمیت نمیدهند.
اصفهانگردی با رنگ و بوی دیجیتال
مسئولان گردشگری شهر اصفهان، امسال با بهرهگرفتن از امکانات دیجیتالی که روی گوشیهای تلفن همراه به کار گرفته میشوند، خدماتی متفاوت از سالهای پیش به مسافران و گردشگران ارائه کردند.
به همت سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان اصفهان، مسافران نوروزی میتوانستند با فرستادن عبارت isfchto به شماره ۳۰۰۰۲۳۳۷۰۰۳۳۳۳، از اطلاعات این سازمان درباره بناهای تاریخی استفاده کنند. کسانی که دستکم یکبار به این شماره پیامک میفرستادند، هرروز تعدادی خبر درباره وضعیت آبوهوای اصفهان و همچنین برنامههای ویژه گردشگران دریافت میکردند.
سازمان میراث فرهنگی اصفهان، همچنین یک نرمافزار برای گوشیهای تلفن همراه طراحی کرده بود به نام «سلام میراث» که در قالب برنامههای جاوا، روی بیشتر گوشیهای تلفن همراه قابلاجرا بود. گردشگران میتوانستند این برنامه را از روی وبسایت سازمان میراثفرهنگی اصفهان یا از کیوسکهای اطلاعرسانی که در مکانهای تاریخی و گردشگری و در میدانهای اصلی شهر اصفهان بر پا شده بودند، دریافت کنند. این نرمافزار حاوی اطلاعاتی ساده شامل نشانی و شماره تلفن هتلها، مهمانپذیرها، جاذبههای گردشگری، فروشگاههای صنایع دستی، و ستاد نوروزی شهر اصفهان بود. با این حال حتی همین موارد اندک هم به تمامی در این نرمافزار معرفی نشده بودند.
علاقهمندان میتوانستند به جز این نرمافزار، روی اين صفحه از همان وبسایت به گردش مجازی در برخی بناهای تاریخی اصفهان بپردازند، راهنماهای صوتی بناهای تاریخی این شهر را دانلود کنند، در جریان پیشبینی وضع آبوهوا قرار بگیرند، نقشههای کامل گردشگری استان و شهر اصفهان را دانلود کنند، و نشانی و شماره تلفنهای هتلها و مهمانپذیرها را دریافت کنند. از این گذشته، کسانی که به مسجد جامع اصفهان سر میزدند تا از این ساختمان چندهزارساله دیدن کنند، میتوانستند اطلاعاتی درباره این مسجد در قالب دو فیلم ۶ و ۲ دقیقهای از طریق بلوتوث تلفن همراهشان دریافت کنند.
زایندهرود پرآب برای گردشگران
یکماه پیش از پایان سال ۸۶، زایندهرود اصفهان به قدری کمآب شده بود که میشد لجنهای کف این رودخانه را دید که از آبباریکه وسط بستر این رودخانه بیرون مانده بود و داشت رفتهرفته از سبز به قهوهای تغییررنگ میداد. با این حال سهروز مانده به پایان سال و کمی پیش از سرازیرشدن خیل مسافران نوروزی به این شهر، اصفهانیها زایندهرود را دیدند که دوباره مثل همیشهاش پرآب و زنده شده است.
مسئولان شهری اصفهان، کمتر توضیح دقیق و واضحی درباره علت این خشکشدن تدریجی رودخانه زنده اصفهان ارائه دادند اما خود اصفهانیها دو دلیل برای آن ذکر میکنند. عدهای تصور میکنند این خشکی موقتی، به این خاطر بوده که آب پشت سدّ زایندهرود حسابی جمع شود تا این رودخانه در نوروز پرآب و زیبا به نظر برسد و جلوی مسافران برای این شهر نسبتاً خشکسالیزده، آبروداری کند. این عده، به بارشهای اندک در زمستان گذشته در شهر اصفهان اشاره میکنند که بر خلاف بقیه ایران، این منطقه را چندان بهرهمند از بارشهای سنگین زمستان ۸۶ نکرد. عدهای دیگر نیز علت کمآبی زایندهرود در اسفندماه، عملیات لایروبی این رودخانه در بالادست آن میدانند.
هرچه هست، اصفهانیها خوشحالاند که زایندهرودی که شهرشان به آن شناخته میشود، برای مسافران نوروزی پرآب بود و خاطره آنان را از این رود، خراب نکرد.
غبار سرخ بر شهر فیروزهای
مسافرانی که هفته دوم نوروز را در اصفهان گذراندند، غبار سرخرنگی را دیدند که پنجشنبه ۸ فروردینماه، یکشبه بر سطح این شهر نشست. عده زیادی در ابتدا فکر کردند با یک مِه غلیظ روبهرو هستند اما بهمرور دیدند که این مِه، به زمین مینشیند و بیشتر شبیه گرد خاکِ رُس است.
غلظت این غبار، آنقدر زیاد بود که روز جمعه ۹ فروردین خورشید بهکلی در آسمان شهر اصفهان دیده نمیشد؛ انگار که ابری غلیظ جلوی آن را گرفته باشد.
اداره هواشناسی اصفهان یکروز بعد اعلام کرد این غبار، هیچ خطری ندارد و صرفاً ممکن است میدان دید رانندگان خودروها را کاهش دهد و از این بابت، به مسافران توصیه کرد که با دقت رانندگی کنند.
بدرقه مسافران تا نوروز ۸۸
روز سیزده نوروز، روز سنتی خداحافظی مسافران نوروزی با شهرهایی مانند اصفهان است؛ شهرهایی که دو هفته میزبان مهمانانی غریبه اما پابهسفر بودهاند.
این شهرها در طول سال، اغلب با بیمهری مسافران مواجهاند و صرفاً در روزهای نخست سال و به برکت تعطیلات کِشدار و فراوان نوروزی است که موردتوجه ایرانگردها قرار میگیرند.
با این حال در همه روزهای سال میتوان خودروهایی را در اصفهان دید که شماره آنها نشان میدهد از شهری دیگر آمدهاند؛ اغلب با کولهباری بر باربندشان و خانوادهای که شاد و خسته از سفر در آنها دیده میشوند. هتلها و مهمانپذیرهای اصفهان هم کمتر خالی میمانند.
در این میان اما مسئولان گردشگری در شهر اصفهان گویا ترجیح میدهند هرسال نوروز یاد این بیفتند که اصفهان، ۱۳هزار تخت هتل و مهمانپذیر لازم دارد و تا سال بعد که این رقم بیشتر میشود، آن را فراموش کنند.