بعضی وقت ها، لازم است بدیهیاتی را گوشزد کنیم یا شاید فریاد بزنیم شان تا در اثر ارتعاش صوت مان، خاک کهنگی را از روی شان بزداییم. گرد و غبار را کنار بزنیم تا یادمان باشد و به دیگران نیز یادآوری کنیم، بعضی از چیز ها با اینکه هر سال تکرار می شوند، اما «تکراری» نیستند و نباید تنها بر حسب عادت به سراغ شان برویم.
گزارش شنیداری گیتی عابدی را از جشن نوروز که در دانشگاه تهران برگزار شد از این جا بشنوید.
از همین رو، عده ای در صدد ثبت معنوی نوروز در «یونسکو» (سازمان علمی، فرهنگی، هنری ملل متحد) هستند تا به گفته «طه هاشمی»، رئیس پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، «فرصتی برای هرچه بهتر برگزار شدن این آیین ویژه ملی در کشورهای مختلف و از جمله ایران باشد.»
در جاده یونسکو
سال ۱۹۹۸ بود که یونسکو برای حفظ شاهکار های شفاهی و غیر ملموس، بیانیه ای تهیه کرد. بر طبق این بیانیه، هر کشور یا مجموع کشورها هر دو سال یک بار می تواند یک شاهکار فرهنگی را با تهیه گزارشی کامل و تهیه یک فیلم ۱۲ دقیقه ای برای ثبت در شاهکار های شفاهی و غیر ملموس یونسکو ارائه دهد.
جشن نوروز در دانشگاه تهران
از جمله شاهکار های ثبت شده می توان به فضای فرهنگی منطقه «بایسن» در ازبکستان و یا پرونده «ثبت زبان»، «رقص» و «موسیقی» گاری فان که توسط کشور های برزیل، هندوراس و نیکاراگوا ارائه شده، اشاره کرد.
و این بار قرار است «نوروز» به جمع شاهکار های ثبت شده در یونسکو بپیوندد، اتفاقی که می توانست در سال ۲۰۰۶ رخ دهد اما به دلایلی که برخی، آن را سیاسی خواندند و تعداد دیگری حرف از کامل نبودن پرونده زدند، این فرصت از دست رفت.
طبق بیانیه ثبت میراث شفاهی و غیر ملموس یونسکو تمام آیین و بزرگداشت هایی که در چند کشور به صورت مشترک برگزار می شود باید به صورت یک پرونده مشترک و با توافق اکثر این کشورها ارایه شود تا بتواند در فهرست یونسکو جای گیرد.
بنابراین در این پروژه ایران با ترکیه، افغانستان، پاکستان، آذربایجان، قرقیزستان، قزاقستان، ترکمنستان تاجیکستان و هند هم قطار است. هماکنون این کشورها برای ثبت جهانی میراث معنوی خود منتظر مشخص شدن ضوابط ثبت آن از سوی یونسکو هستند که به گفته هاشمی این مقررات در خرداد ۱۳۸۷ مشخص خواهد شد.
حمایت مردمی از ثبت معنوی
«نوروز»، چند روز زودتر آمد و اولین بار به تالار ابن سینا دانشگاه تهران، جایی که میزبان افرادی بود که می خواستند از این طرح حمایت کنند و البته خواسته هایی هم داشتند، سر زد.
انجمن فرهنگی «ایران زمین»، «افراز»، با کمک «کانون آریا» و انجمن هایی از شهر هایی مانند یزد، تبریز، شیراز، اصفهان و مشهد جشنی شامل شاهنامه خوانی و رقص و آواز اقوام مختلف ایرانی بر پا کرده بود تا بنابر گفته «کاوش ساعی»، دبیر انجمن افراز، برای کمک به دولت برای ثبت معنوی نوروز اعلام آمادگی کند.
ساعی از ثبت نوروز توسط ۱۰ کشور ابراز خوشحالی کرد : «از اینکه تمام کشورهایی که نوروز را برگزار می کنند، در زیر یک پرچم شرکت داده شوند، بسیار خوشحال هستیم.» اما در این میان یک خواهش داشت : «مرکزیت ایران برای این جشن نباید فراموش شود. نوروز از ایران برخواسته است و نباید این موضوع تحت الشعاع قرار بگیرد.» ساعی نگران بود مبادا قضیه ثبت نوروز مانند ثبت مولانا شود : «در مورد مولانا، تعلل مان باعث شد تا ترکیه این موضوع را با نام خودش ثبت کرد.»
شاهنامه خوانی درجشن نوروز
در پایان این جشن، بیانیه ای در ۷ بند خوانده شد که باز هم تاکید بر مرکزیت ایران در این ثبت داشت؛ یعنی ثبت جهانی نوروز به نام ایران جغرافیایی. نکته قابل توجه دیگری که در این بیانیه به چشم می خورد، پرسش در مورد حضور و عدم حضور برخی از کشور ها بود. در بیانیه این سئوال مطرح شده بود که «چرای جای کشورهایی چون عراق، بحرین و برخی کشورهای حوزه قفقاز در این هماندیشی خالی است؟». همچنین حضور ترکیه در این فهرست برای آنها پرسش برانگیز بود : «کشورهایی مانند ترکیه که تا همین چند هنگامه گذشته با برگزاری جشن نوروز در سرزمین شان مخالف بودند چگونه در این فهرست قرار میگیرند»
دیر یا زود، ثبت معنوی نوروز در یونسکو انجام می پذیرد. اما باید دید که آیا کار تنها به «ثبت شدن» ختم می شود یا اینکه قرار است این موضوع آغازی باشد برای هر چه بیشتر ارج نهادن به آیین های باستانی مان.
عکس ها از : نیما افشار نادری