استفاده از فنون تعاملی، گسترش فراوانی در همه رسانه‌های ارتباطی پيدا کرده است. هرچند حتی روزنامه‌های چاپی نيز از اين تکنيک‌ها بهرمند می‌شوند اما بيشترين بهره را در اين ميان رسانه‌های تحت وب می‌برند. چرا که اينترنت امکاناتی را در اختيار رسانه‌ها قرار می دهد که از ابزارهای تعاملی بهره ببرند.

حتی پیش از پیشرفتهای اخیر رسانه های نو، هنگامی که گروهی از سردبیران، طراحان و ناشران روزنامه های مطرح دنیا در کنفرانسی به نام "طراحی ‌روزنامه‌ها: ‌سال ‌۲۰۲۰" در ‌ويرجينيا گردهم آمدند، گروهی از آنها نااميدانه از آينده روزنامه‌های چاپی سخن گفتند.

راجر فیلدر گفته است: "من ‌عميقاً ‌معتقدم ‌روزنامه‌های ‌مبتنی ‌بر ‌مرکب ‌و ‌چاپ را اکنون عملا به حد نهایی خود رسانده ایم. ‌منظورم ‌از ‌اين ‌موضوع ‌اين ‌است ‌که این رسانه ها ‌ديگر ‌نمی‌‌توانند ‌با ‌طراحی ‌مجدد ‌يا ‌ارتقای ‌محتوا ‌و ‌يا ‌با ‌استفاده ‌از ‌ماشين‌های ‌چاپ ‌رنگی ‌بهتر، ‌مخاطبان ‌رسانه‌های ‌الکترونيک ‌و ‌رسانه‌های ‌سايبر ‌را ‌جلب ‌کنند ‌و ‌يا ‌آگهی‌ها ‌و ‌مخاطبان ‌از ‌دست ‌رفته ‌خود ‌را ‌دوباره ‌احيا ‌کنند."

البته عده ای ديگر در همين کنفرانس معتقد بودند که : "‌روزنامه‌های ‌مکتوب ‌به ‌طرز ‌عميقی ‌در ‌فرهنگ‌های ‌گوناگون ‌ريشه ‌دوانده‌اند ‌و ‌مانيتورهای ‌کامپيوترها ‌نمی‌‌توانند ‌به ‌سهولت ‌آن‌ها ‌را ‌از ‌ميدان ‌به ‌در ‌کنند." اين عده به دنبال راه های جديدی برای ارتباط با مخاطبانی می گردند که رسانه‌های نوين را جايگزين رسانه های سنتی کرده‌اند.

روزنامه نگاری تعاملی چيست؟

بسياری گمان می کنند منظور از روزنامه نگاری تعاملی استفاده از ايجاد يک سايت اينترنتی يا بهانه‌ای برای تهيه مطالب از اينترنت است.

اما روزنامه نگاری تعاملی يعنی راه‌ ها و روش‌هايی که مخاطبان يک رسانه را به تحریریه یا اتاق خبر وصل می‌کند. ممکن است اين ارتباط منجر به انتقاد از عملکرد تهيه‌کنندگان يک سازمان خبری شود، اما هميشه به اين انتقادات نياز است.

جنت شافر، از چهره های شاخص روزنامه نگاری تعاملی می‌گويد: "در زمانه ای که مشکلات اقتصادی گلوی رسانه‌ها را فشار می‌دهد روزنامه نگاری مدنی کورسوی اميدی را نشان می‌دهد که رسانه‌ها با اتکا به فناوری‌های نوين می‌توانند وضعيت را بهتر کنند."

او که پیش از مدیریت مرکز روزنامه نگاری تعاملی در دانشگاه مريلند، فعالیت هایش را در مرکز روزنامه نگاری مدنی Pew پیگیری می کرد، پيشنهاد می‌دهد که رسانه‌ها مخاطبان را درگير کار توليدمحتوا کنند و حتی يک اتاق خبرمدنی (Civic Newsroom) تشکيل دهند.

اين اتاق خبر، مخاطبان را تشويق می کنند که در انتشار يک نشريه سهيم شوند و آن را جزئی از علاقه‌مندی های خود بدانند.

از مصرف کننده تا تولیدکننده

دنيای جذاب سايت‌های اينترنتی و رسانه‌های مولتی مديا (چند رسانه ای) باعث شده که هر روز مخاطبان بيشتر به اين سمت کشيده شوند و آگهی های بازرگانی کم کم از صفحات کاغذی روزنامه ها به صفحات اينترنتی منتقل می‌شود.

در اين ميان سردبيران و روزنامه نگاران احتياج دارند راه‌هايی را بياموزند که ارتباط با مخاطب را تسهيل کند و مخاطبان را به جای يک مصرف کننده محتوا به توليدکننده تبديل کنند.

اين يکی از راه‌هايی است که شايد به بقای روزنامه‌های چاپی کمک کند. مخاطبان درگير توليدمحتوا می‌شوند و نتيجه توليد خود را در روزنامه مشاهده می‌کنند. 

"ما نمي‌خواهيم عامه پسند شويم"

يكي از راههايي كه امروز به عنوان راه حل براي جذب مخاطب پيشنهاد مي‌شود اين است كه مديران رسانه هرچه بيشتر نشريات و رسانه‌هاي خود را با سطح سليقه عمومي هماهنگ كنند. اين مسئله احتياج به تعامل با مردم و انجام نظرسنجي‌هاي گوناگون دارد.

اين چالش مهم روزنامه نگاري تعاملي است. چون ممكن است يك رسانه مجبور شود كه خود را با سطح سليقه عامه هماهنگ كند.



موسسه APME/Pew از ۱۰ سردبير در آمريكا نظرسنجي كرده است و ۹ نفر از آنها گفته‌اند كه آينده اقتصادي رسانه‌ها به ميزان تعامل و ارتباط با جامعه بستگي دارد. هفت نفر از اين ده نفر گفته‌اند که با اين كه سطح روزنامه‌شان به سطح سليقه‌هاي عاميانه مردم برسد موافق نيستند.

اين يكي از چالش‌هاي پيش روي روزنامه نگاري است. گروهي معتقدند كه وظيفه يك رسانه‌ آگاهي دادن و اطلاع رساني به مخاطبان خود است و ممكن است لزوما مخاطب عام تمایلی به دريافت اينگونه اطلاعات نداشته باشد و بخواهد اطلاعاتي عام و اغلب سرگرم كننده در اختيار داشته باشد اما روزنامه نگار متعهد به جامعه، وظيفه دارد اطلاعاتي را در اختيار او قرار دهد كه بيشتر به حيات و آينده جامعه مربوط است.

اين دسته از روزنامه‌نگاران معتقدند مردم و مخاطبان يك رسانه به علت آنكه در جريان مسائل مهم جامعه قرار ندارند، شاید تمايلي به مسائل اجتماعي جامعه نشان ندهند، اما روزنامه نگاران وظيفه دارند، بي‌توجه به سليقه مخاطب او را متوجه مشكلات جامعه بكنند. اين عقيده در ميان روزنامه نگاران نسل قديم در همه نقاط دنيا رايج است.

روزنامه نگار تعاملی چه ويژگی هايی دارد؟

• تسلط به نرم افزارهايی رايج در نشر الکترونيکی مانند دریم ویور، فتوشاپ، این دیزاین و ساوندفورج.

• آشنايي اوليه به زبان کدنویسی HTML براي تشخيص كدهاي ساده برنامه نويسي در وب

• سابقه راه اندازي سایت یا وبلاگ شخصي و يا آشنايي با سیستم های مدیریت محتوا مانند Wordpress  یا Blogger

• آشنايی با شيوه كاركرد بانك‌های اطلاعاتي كه قابليت اديت و قبول نظرات كاربران را دارند

• آشنايی با شيوه كاركرد نرم افزار Flash كه امروز يكي از اصلي ترين ابزارهاي روزنامه‌نگاری تعاملي است

ابزارهای تعاملی که با فلش طراحی می شوند، امروزه در بسیاری از رسانه های معتبر دنیا مورد استفاده قرار می گیرند. برای مثال روزنامه نيويورك تايمز در بخش مجله خود، ماشين حسابی را طراحي كرده كه شما با وارد كردن سن، جنس، شغل، محل زندگي و درآمدخودتان می‌توانيد بفهميد كه در آينده ثروتمند می شويد يا خير.

اما روزنامه نگاران صرفا نمی توانند به آشنایی با نرم افزارها و مهارتهایی که در این فهرست ذکر شده، بسنده کنند. سرعت تحولات در دنیای فناوری چنان بالاست که در هر دوره ای نرم افزارها و امکانات تازه ای معرفی می شوند یا اوج می گیرند. بنابراین روزنامه نگار باید این تحولات را هم دنبال کند و خود را «به روز» نگه دارد.

چگونه از روزنامه نگاري تعاملي استفاده كنيم:

• از فناوری‌هاي نوين همانند SMS و MMS برای دريافت نظرات مخاطبان استفاده كنيد

• اگر روزنامه يا نشريه تان سايت ندارد، مي‌توان برای آن سايتي دست و پا كرد و اگر از اين امكان بهره‌مند است مي‌توان بخش نظرخواهی و نظرسنجی را بدان افزود و آن را در جاي مناسبی از سايت قرار داد.

• همچنين بايد بر روی اشتراك اينترنتی و RSS حساب ويژه ای باز كرد چرا كه از اين طريق متوجه می‌شويد كه چند نفر مشترك مطالب اينترنتی شده اند. 

• برگزاری جلسات هفتگی و ماهانه با مخاطبان نشريه و سوال كردن از آنها در مورد علاقه مندی به موضوعاتی كه پوشش می‌دهيد، باعث می‌شود تا آنها تبديل به مخاطبان وفادار شوند.

• برای نويسندگان سرشناس روزنامه ايميلی درست كنيد و از آنها بخواهيد كه بازخوردهايی را كه از طريق ايميل دريافت مي‌كنند در اختيار سردبير بگذارند.

• صفحه يا صفحاتی را به بازخورد نظرات مردمی در نشريه تان اختصاص دهيد و از خوانندگان خود بخواهيد برايتان مطلب بفرستند تا مطالب مناسب را با اسم خودشان چاپ كنيد.

• يك خط تلفن را براي دريافت نظرات مردم در نظر بگيريد. اگر آنها سوژه‌ای پيشنهاد مي‌دهند حتما آن را يادداشت و پيگيری كنيد. مخاطبان وفادار هميشه نقطه قوت شما هستند.

• سعي كنيد نشانی مخاطبان وفادارتان را داشته باشيد و هرچند وقت يكبار با طراحی یک نظرسنجی متفاوت، نظر آنها را در مورد كارتان جويا شويد.